Inzicht uit onderzoek en praktijk

Queena Qian, associate professor bij de TU Delft, onderzoekt hoe de energietransitie versneld en opgeschaald kan worden door te kijken naar menselijke besluitvorming. ‘In het project Align4energy bestuderen we gedragsbarrières en cognitieve biases die bewoners en VVE’s beïnvloeden bij investeringsbeslissingen. Door die mechanismen beter te begrijpen, kunnen we verduurzaming minder complex en minder belastend maken.’

Ook aan de praktijkkant wordt onderzocht hoe verduurzaming minder complex en minder belastend gemaakt kan worden. Hielke Ploeg werkt bij Stichting !WOON, een organisatie die bewoners, huurders, huiseigenaren en VVE’s ondersteunt bij woon- en verduurzamingsvraagstukken. ‘Wij zijn veel aanwezig in buurten en spreken dagelijks bewoners. Onze rol is vooral luisteren, informeren en signalen over barrières terugkoppelen aan gemeenten en woningcorporaties. We zien waar verduurzaming vastloopt, maar ook wat en waar het goed werkt.’

Juist daarom ziet Qian veel waarde in samenwerking. ‘We willen onderzoek niet los van de praktijk doen. Door te werken met concrete, real-life casussen kunnen we onderzoek doen terwijl we leren wat in de praktijk wel en niet werkt. Onderzoek helpt patronen te herkennen en te prioriteren—welke barrières doen er echt toe?—terwijl de praktijk laat zien welke oplossingen haalbaar en schaalbaar zijn. Die wisselwerking is cruciaal om inzichten ook daadwerkelijk te laten doorwerken in beleid en uitvoering.’

Verborgen fricties
Qian legt uit dat verduurzaming vaak stagneert door zogenoemde verborgen fricties: onzekerheid, wantrouwen, of simpelweg te veel gedoe. Deze fricties zijn vaak niet zichtbaar in technische plannen, maar spelen een grote rol in besluitvorming. Wantrouwen vloeit bijvoorbeeld vaak voort uit onvoldoende betrokkenheid en gebrekkige communicatie. Mensen vragen zich af of hun stem telt en of er rekening wordt gehouden met hun specifieke situatie.’ 

Gepersonaliseerde communicatie en oplossingen
Zowel onderzoek als praktijk laten zien dat standaardoplossingen onvoldoende werken. Qian: ‘Mensen verschillen sterk in hun voorkeuren, risicotolerantie en onzekerheden. Daarom ontwikkelen we persona’s van bewoners en huurders: analytische profielen van mensen met vergelijkbare kenmerken en zorgen. Die persona’s zijn geen labels of stereotypen, maar hulpmiddelen om beter te begrijpen wat mensen nodig hebben om een volgende stap te kunnen zetten.’

Door die verschillen expliciet te maken, kan ondersteuning gerichter worden ingezet. ‘Voor de één is financiële zekerheid doorslaggevend, voor de ander comfort, planning of vertrouwen in de uitvoerende partij. Als je daar in communicatie en ondersteuning op inspeelt, wordt verduurzaming concreter en beter behapbaar.’

Die noodzaak tot maatwerk herkent Ploeg direct. ‘Wat mensen belangrijk vinden verschilt enorm. Effectieve communicatie sluit aan bij die verschillen en helpt mensen een eerste stap richting verduurzaming van hun woning te zetten.’

Aandacht voor inclusiviteit
Daarnaast zijn er groepen die extra ondersteuning nodig hebben. ‘Mensen met een taalbarrière, een andere culturele achtergrond of een laag inkomen vinden niet altijd vanzelf hun weg naar informatie over de energietransitie,’ aldus Ploeg. ‘Maar zodra je persoonlijk contact maakt, is de interesse er vaak wel. Naast persoonlijk contact en oprechte belangstelling speelt ook aandacht voor andere onderwerpen die bij bewoners top of mind zijn, zoals leefbaarheid, een belangrijke rol bij het bereiken van mensen. Gemeenten krijgen hier steeds meer oog voor. Wij helpen daar vanuit WOON! bij, maar het vraagt ook om samenwerking met lokale organisaties, sleutelfiguren en gemeenschappen.’

Qian vult aan: ‘Inclusiviteit is niet alleen een kwestie van rechtvaardigheid, maar ook van effectiviteit. Als grote groepen bewoners afhaken of later instappen, vertraagt dat collectieve besluitvorming en ondermijnt het draagvlak op de lange termijn. Daarom is het essentieel om vanaf het begin rekening te houden met verschillende uitgangsposities en ondersteuningsbehoeften.’